Chợ “độc” ở vùng quê Quảng Nam

21:12 25/12/2018

(NQPN) - Trong ký ức của người cao tuổi nơi đây, ngôi chợ này được hình thành từ những năm 1970 của thế kỷ trước. Ngôi chợ trước đây nằm án ngữ ngay trên tuyến Quốc lộ 1A tấp nập xe cộ qua lại bên tản ngạn dòng sông Thu Bồn hiền hòa. Từ xưa đến nay, chợ đã nổi tiếng gần xa với những nét độc đáo mà hầu như không ngôi chợ nào có được bởi sản phẩm chủ yếu mà hằng ngày dùng để mua bán trao đổi ở chợ này là heo và ở đây cũng có nguyên một đội quân chuyên bồng heo thuê để kiếm sống. Đó là chợ heo Bà Rén tại xã Quế Xuân 1, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam.

Chợ Bà Rén chỉ bán duy nhất một mặt hàng là... heo, nên nhiều người ghé đây thường gọi là chợ hàng độc.

Chợ “hàng độc”

Chợ Bà Rén cũng giống như bao chợ khác ở miền quê đất Quảng, đây là nơi người dân gặp gỡ, trao đổi hàng hóa từ củ khoai, củ sắn đến con gà, con heo,...

Điều đặc biệt, ở chợ, người ta giành ra cả một khu đất rộng để buôn bán heo các loại, chủ yếu là heo con. Đến năm 1975, chợ heo tách hẳn ra và trở thành khu chợ heo nổi tiếng Bà Rén ngày nay.

Theo Trưởng ban Quản lý chợ heo Bà Rén, ông Lê Đình Lai, người gắn với khu chợ này hơn 20 năm, cho biết, chợ bán duy nhất một mặt hàng là... heo, nên nhiều người ghé đây thường gọi là chợ hàng độc. Chợ heo Bà Rén được coi là chợ đầu mối heo lớn nhất nhì của Việt Nam.

“Bình quân mỗi ngày, chợ heo này mua bán hơn 2.000 heo con các loại. Chất lượng heo con làm giống ở Quảng Nam khá tốt, được người bán bảo hành đổi lại trong vòng 10 ngày với trường hợp heo bệnh. Thế nên, người dân các tỉnh phía Nam rất chuộng heo bán tại chợ” - ông Lai kể.

Cũng theo ông Lai, khu chợ là nơi tụ họp của thương lái từ các huyện đổ về mua bán, rất ít nông dân mang heo đến. Nếu ai muốn bán heo con đều phải qua tay thương lái tại đây. Thường thì, thương lái phải lặn lội về vùng nông thôn để mua heo con, sau đó vận chuyển xuống chợ đầu mối bán lại. Heo con được các đầu nậu đưa lên xe vận chuyển đi các tỉnh, thành như: Đà Nẵng, Quảng Ngãi, TP.HCM, miền Tây, Hà Nội… Cũng có khi heo của chợ Bà Rén còn bán sang tận Lào, Campuchia...

 “Giá heo con tại chợ này cũng trồi sụt như thị trường chứng khoán, nhưng cũng chỉ dao động ở mức người chăn nuôi có lãi. Bình quân, giá heo con khoảng 100.000 đồng/ 1 ký, mỗi con heo con nặng 3 ký trở lên thì mỗi ngày, chợ heo này tiêu thụ hơn 6 tấn, cho nguồn thu hơn nửa tỷ đồng - một nguồn thu không nhỏ với người nông dân Quảng Nam” , ông Lai nói.

Theo những người có thâm niên buôn bán lâu năm ở chợ Bà Rén thì chợ bán đủ các loại giống heo, nhưng phần lớn là các loại heo háu ăn, nhanh lớn và phổ biến như: Heo đại bạch, heo F1 (lai giống giữa heo cỏ và heo siêu nạc), heo cỏ... thường là các loại heo này rất mạnh khỏe, ít dịch bệnh.

Chị Nguyễn Thị Hồng- một thương lái ở chợ cho biết, heo ở vùng Quảng Nam nói chung và các huyện lân cận địa bàn Quế Sơn nói riêng rất được khách hàng ưa chuộng, nhất là các hộ chăn nuôi ở miền Tây. Khi bán heo, thương lái còn đảm bảo… bù hàng nếu heo có vấn đề gì.

“Khách hàng đánh dấu heo bằng cách xịt sơn màu vào đầu hoặc lưng heo. Nếu heo có vấn đề gì, chúng tôi dựa vào dấu sơn này để biết và sẽ “bảo hành” cho khách bằng cách đền bù tiền hoặc là đổi lại heo khác tốt hơn”- một thương lái khác cho biết. Theo những người buôn bán heo tại chợ này, nếu như bán heo bị dịch bệnh cho khách hàng thì sẽ mất uy tín ngay.

Nghề bồng heo thuê đã giúp cải thiện cuộc sống của rất nhiều người đang mưu sinh ở chợ heo Bà Rén.

Nghề "độc nhất vô nhị"

Chợ heo Bà Rén ngoài bán “hàng độc” là heo còn có một “nghề độc” khác, đó là nghề bồng heo.

Không biết có tự bao giờ, nhưng có cung ắt có cầu. Nghề bồng heo xuất hiện cách đây hơn 30 năm, do nhu cầu cân heo giống để bán cho khách hàng, chủ heo cần phải chuyển heo từ rọ này sang rọ khác, có khi còn bồng heo lên để người mua ngắm nghía, kiểm tra xem vừa ý chưa rồi mới mang về nên dần dần hình thành nên một đội ngũ chuyên "bồng heo". Dường như không một chút giấu giếm mà những người làm nghề này ở đây còn làm tăng thêm độ hoành tráng cho công việc của mình với cái tên khá hóm hỉnh là nghề "ôm Thiên Bồng Nguyên Soái".

Để cân heo, đầu tiên người bồng heo cân trọng lượng của mình, sau đó bồng heo đứng lên bàn cân. Đem tổng trọng lượng trừ đi số cân của người bồng heo, phần còn lại là cân nặng của heo.

Chợ Bà Rén hiện nay có khoảng chục chị em bám níu cái nghề nặng nhọc, vất vả và hiểm nguy này. So với khoảng thời gian trước đây thì số lượng có giảm sút nhưng những người còn lại đều có thâm niên trong nghề trên dưới 5 năm. Họ là những người phụ nữ nghèo của địa phương hoặc đến từ các vùng lân cận. Nhiều nhất phải kể là huyện Quế Sơn, tiếp đó là huyện Thăng Bình, huyện Duy Xuyên. Cuộc sống đa phần rất khó khăn, họ phải làm đủ mọi công việc để có thể nuôi sống gia đình mình.

Bà Lê Thị Thảo (50 tuổi) có thâm niên hơn 30 năm bồng heo thuê tại chợ, cho hay, nghề này đã giúp bà kiếm sống nuôi 2 đứa con ăn học. “Cái nghề cực khổ trăm bề, người lúc mô cũng mùi hôi nước đái heo, nhưng không biết làm gì để sống và nuôi 2 đứa con nhỏ nên tôi cố làm. Vậy mà cũng tròn 30 năm rồi”, bà nói.

Mỗi con heo con bồng từ lồng này sang lồng khác, sau khi mấy bà lái heo ngã giá xong họ trả bà 1.000 đồng đối với heo con từ 2 đến 9 kg, còn heo lớn từ 10 - 15 kg là 2.000 đồng. Bà Thảo cho biết thêm, làm cái nghề này tuy vất vả, giá mỗi con chỉ có 1.000 đồng nhưng ít ra còn có đồng vào đồng ra, vẫn tốt hơn là ở nhà không làm gì cả. Nghề này tuy cực nhưng cho thu nhập ổn định, bình quân mỗi ngày cũng kiếm được 100.000 đồng.

Theo bà Thảo, nghề bồng heo không đơn giản, bởi bồng không chắc lỡ sẩy tay heo chạy ra ngoài không bắt lại được là phải móc túi đền cho chủ heo.

Nhiều thợ chuyên bồng heo như bà Thảo, bà Xuân, chị Thu,... đều bảo, ai mới vào nghề đều phải trả học phí. Ngày đầu đi bồng heo chưa quen, chị Nguyễn Thị Thu để chạy mất 3 con đã phải vay mượn hơn 500.000 đồng để đền cho chủ.

Như bà Xuân phải mất hơn 10 ngày tập sự, bằng cách bắt heo trong chuồng nhà mình bồng lên thả xuống cho quen tay. Nhờ kiên nhẫn học nghề nên khi ra chợ làm, đến nay đã hơn 20 năm, bà không để con heo nào tuột khỏi tay mình.

Để cân heo, đầu tiên bà Xuân cân trọng lượng của mình, sau đó bồng heo rồi ngồi lên cân. Đem tổng trọng lượng trừ đi số cân của bà, phần còn lại là cân nặng của heo.

“Mỗi ngày bồng heo tôi lên xuống cân hàng trăm lần, mệt đứt hơi. Khổ nhất là bồng con nặng 20 kg, phải ôm cho kỹ mới dám bước lên cân. Chỉ cần sơ sẩy, ngã xuống là heo chạy mất, biết lấy chi mà đền”, bà Xuân vui vẻ kể.

Lạ là thế nhưng rất nhiều năm nay, nghề bồng heo thuê đã giúp cải thiện cuộc sống của rất nhiều người đang mưu sinh ở chợ heo Bà Rén.

Chị Nguyễn Thị Phi (thôn Dưỡng Mông Đông, xã Quế Xuân 1) chia sẻ: "Làm người ai không muốn mình sung sướng, thơm tho, hãnh mặt với đời. Nhưng hoàn cảnh đẩy đưa, khó khăn quá nên phải làm nghề này thôi". Ngày nào cũng vậy, 5h sáng chị đã có mặt ở đây để chuẩn bị cho đoàn heo đầu tiên. Sau khi xong việc ở đây, chị Phi lại tất bật trở về với việc đồng áng, chăm lo ruộng vườn để trang trải chi phí trong gia đình. Gia cảnh đã khó khăn trăm bề, chồng chị lại không may mắc phải căn bệnh thần kinh quái ác, mất khả năng lao động nhiều năm nay. Từ đó chị trở thành lao động chính trong gia đình, làm đủ mọi việc để lo chồng nuôi con ăn học.

Nằm giữa quốc lộ chằng chịt người xe qua lại, dưới cái nắng như thiêu như đốt của ngày hè, thế nhưng vẫn có không ít chị em phụ nữ không quản nắng mưa, mệt nhọc "chạy" theo cái nghề kỳ lạ có một không hai này.

Khi ánh nắng mặt trời càng dần về trưa, buổi họp chợ heo dần tan, cảnh mua bán heo ở ngôi chợ cũng thưa thớt dần. Chia tay ngôi chợ Bà Rén, chúng tôi vẫn nghe đâu đó người dân truyền miệng nhau bài ca vui về khu chợ này:

Ai về Bà Rén ghé chợ heo

Vui tai, bắt mắt, chuyện tầm phèo

Heo ré, người xung vung bao chuyện

Trưa tan buổi chợ đã lèo nhèo…

VT-TL